Dit was nie net maanskyn en rose nie
Met die 500 jarige herdenking van die Reformasie kan dit maklik gebeur dat dié stuk geskiedenis so geromantiseer word, dat die slegte verhale wat onlosmaaklik deel daarvan was, nie ter sprake kom nie. Die Reformasie was nie net maanskyn en rose nie – inteendeel – dit het ook 'n baie donker kant gehad.
Die kleinboere-opstand wat tussen Junie 1524 en Julie 1525 plaasgevind het was van die eerste gebeure wat soos 'n donker wolk oor die Reformasie gehang het. Alhoewel die opstand die gevolg van smeulende teenstand teen die adel was, was die prediking van Luther maar veral dié van Müntzer, Pfeiffer en Karlstadt die spreekwoordelike vuurhoutjie in die kruitvat.
Luther het met sy werk, Die vryheid van 'n Christen, die grondwerk gedoen vir 'n gemeenskap waarin almal, ongeag hulle status, priesters was wat aanspreeklik was voor God. Toenemende geletterdheid onder gewone mense het daartoe gelei dat hulle self die evangelies begin lees het en verstaan het dat Christus aan die kant van die armes was.
Die kleinboere-opstand het op 23 Junie 1524 onder leiding van Hans Müller begin maar is veral verder gevoer deur Thomas Müntzer. Müntzer het homself as vegtende priester beskou wat in die voetspore van Gideon van die Ou Testament gevolg het. Hy het onder meer sy briewe onderteken as: "Thomas Müntzer – met die swaard van Gideon".
Die kleinboere-opstand het in 'n bloedbad geëindig toe meer as 5 000 boere in 'n geveg met George van Sakse en Philip van Hesse doodgemaak is. Müntzer het gevlug maar is op 27 Mei 1525 buite Mühlhausen gevang en onthoof. Meer as 100 000 mense het op die ou end in hierdie bloedige oorlog gesterf terwyl die ellende wat gevolg het as gevolg van die verwoesting van plase en landbougereedskap, onbeskryflik was.
Alhoewel Luther die kleinboere aanvanklik simpatiek gesind was, het hy na die dood van Müntzer en veral na beskuldigings van die Katolieke kerk gereageer in 'n traktaat met die titel: Teen die bendes gepeupel wat plunder en moor.
Daarin het hy onder meer geskryf dat enige persoon wat een van die opstandelinge doodmaak, God 'n guns bewys! Luther het duidelik besef dat die opstand van die boere nooit sou slaag nie. Hy moes hom daarvan distansieer of die gevaar loop dat die hele Reformasie daarmee saam sou misluk.
Die kleinboere-opstand was voorwaar 'n donker wolk wat bevestig dat die Reformasie nie net maanskyn en rose was nie!
Geskryf deur Prof Johan van der Merwe (Kerkgeskiedenis-professor aan die Universiteit van Pretoria vir e-Kerkbode).
- Besonderhede
Dis tyd om sola scriptura te leef
Sola scriptura! – die Bybel alleen – is een van die hoekstene van die Reformasie. In 'n wêreld waar gelowiges moes luister na wat die priesters en biskoppe oor die Bybel sê en waarin die gesag en die uitsprake van die pous aan die gesag van die Bybel gelykgestel is, was die herfokus van die hervormers op die Bybel niks minder as 'n wonderwerk nie.
Van Luther se eerste vertaling van die Nuwe Testament is binne drie maande bykans 5 000 kopieë verkoop. In die opvolgende jare is meer as 200 000 kopieë verkoop. Hierdie syfers wys dat daar 'n onversadigbare honger na die Bybel was. Lidmate wou dit self lees!
Luther se ballingskap het hom in staat gestel om die hele Bybel te vertaal en teen 1534 was die Bybel in Duits in die hande van gewone gelowiges. Dit is daarom nie vreemd dat 'n bekende kerkhistorikus oordeel dat die vertaling van die Bybel in Duits, Luther se mees uitstaande werk was nie.
Met reg kan gesê word dat die Reformasie weer aan die Bybel sy regmatige plek in die kerk gegee het. Dit is gelees, gepreek en bestudeer. Luther self het op 'n keer opgemerk dat prediking sonder grondige eksegese van die teks nie die verkondiging van die evangelie is nie.
Waar laat dit ons 500 jaar later? Die vraag moet gevra word of ons regtig nog ernstig is oor die Bybel? Eintlik hoort so 'n vraag nie in 'n gereformeerde kerk nie. Tog mag die antwoord op hierdie vraag ons dalk net op 'n plek bring waar die kerk was voor die Reformasie – 'n kerk waarin die Bybel wel plek het maar nie meer sentraal staan nie.
Die wyse waarop kansels – die simboliese fokuspunte van die Bybel wat sentraal is in gereformeerde eredienste – in al meer kerkgeboue afgebreek word, is dalk net 'n sigbare aanduiding van dit wat met die Bybel in lidmate se lewe gebeur het. Die skokkende swak Bybelkennis van baie jonger lidmate bevestig hierdie feit.
As dit waar is dat ons nog ernstig is oor die Bybel, dan daag die 500-jarige herdenking van die Reformasie ons uit om opnuut seker te maak dat die Bybel sentraal is in die lewe van die kerk.
Dan moet ons prediking gebou wees op grondige diepgaande eksegese van die Woord. Ons moet lidmate aanmoedig om hulle Bybel met nuwe ywer te lees en ons moet hulle opnuut uitdaag en geleenthede skep om die inhoud van die Bybel te leer.
Dalk het dit opnuut tyd geword om nie sola scriptura te sê nie, maar om dit te begin leef!
Geskryf deur Prof Johan van der Merwe (Kerkgeskiedenis-professor aan die Universiteit van Pretoria vir e-Kerkbode).
- Besonderhede
Hier staan ons …
Die Reformasie het nie net oor kerk en teologie gehandel nie. Dit was 'n protesaksie teen die uitbuiting en misleiding van mense deur kerk en staat – teen korrupsie. 500 jaar later eis die tyd waarin ons leef in die land waarin ons leef van gereformeerdes, van die kerk van die Reformasie om op te staan en om in die woorde van Luther te sê: Hier staan ons, ons kan nie anders nie.
Volgens oorlewering was die eerste groot daad van protes teen die misleiding van lidmate, Luther se optrede op 31 Oktober 1517 toe hy sy 95 stellinge teen die kerkdeur van Wittenberg vasgespyker het. Die aanleidende oorsaak tot hierdie gebeure was die aflaatstelsel waarmee die kerk mense mislei en uitgebuit het.
Volgens die aflaatstelsel het Christus, Maria en die heiliges sonder sonde geleef. Hulle het 'n groot aantal goeie werke gedoen wat in die hemel gestoor is. Wanneer gewone mense gesterf het, het hulle met meer sonde as goeie dade in die hiernamaals aangekom. Dit het beteken dat hulle eers na die vaevuur moes gaan waar hulle ongekende lyding ervaar het voordat hulle in die hemel toegelaat sou word. Familie en vriende van iemand wat gesterf het kon so 'n persoon se tyd in die vaevuur verminder deur aflaatbriewe te koop. Hierdie stelsel waarmee gelowiges mislei is, het enorme bedrae geld vir die kerk en die staat ingebring.
Johann Tetzel, 'n Dominikaanse monnik was verantwoordelik vir die verkoop van aflaatbriewe in die omgewing van Wittenberg. Hy het die bemarking van aflaatbriewe gewoonlik afgeskop deur 'n groot vuur op die dorpsplein te maak. Dit moes gelowiges aan die vaevuur herinner. Daarna het 'n emosionele preek gevolg waarin gelowiges opgeroep is om aflaatbriewe te koop ter wille van familie en vriende wat in die vaevuur aan die brand was.
Volgens Luther kon hierdie misleiding nie langer voortgaan nie en daarom kon hy nie langer stilbly nie.
Ons ken nie meer 'n aflaatstelsel nie, maar gelowiges in Suid-Afrika word op talle ander maniere mislei onder meer deur 'n regering wat mank gaan onder korupsie van ongekende skaal.
Biskop Malusi Mphumlwana van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke het so ver gegaan as om dit 'n "sondige regering" te noem. Hoewel die konteks verskil, het dit weer tyd geword om te protesteer. Dit hoort op ons agenda as ons regtig getrou wil wees aan ons gereformeerde wortels.
Geskryf deur Prof Johan van der Merwe (Kerkgeskiedenis-professor aan die Universiteit van Pretoria vir e-Kerkbode).
- Besonderhede